Tramp kürdləri ABŞ-ın İranda apardığı fəaliyyətə kömək etməyə çağırdı və dəstək təklif etdi

İran və qonşu İraqdakı kürd azlığı liderləri ilə əlaqə qurarkən ABŞ prezidenti Tehrana qarşı qiyamçı fəaliyyətlərə Amerika dəstəyini təklif edib.

Karen DeYoung, Mustafa Salim, Ellen Nakashima və Warren P. Strobel

ABŞ-ın daha çox itkilərlə üzləşə biləcəyinə hazırlaşan və İrana quru qoşunları göndərib-göndərməmək məsələsini müzakirə edən Tramp administrasiyası rejimə qarşı üsyanı təşviq etmək üçün Tehranın daxili müxalifəti ilə potensial müttəfiqlər kimi əlaqə qurmağa başlayıb.

Bu həftə İran və qonşu İraqdakı kürd azlıq liderləri ilə telefon danışıqları zamanı Prezident Donald Tramp, anti-rejim iranlı kürdlərin İranın qərb bölgələrinin bir hissəsini nəzarətə götürməsi üçün “geniş ABŞ hava dəstəyi” və digər yardımlar təklif edib. Bu barədə məsələ ilə tanış olan bir neçə mənbə məlumat verib.

İraq Kürdüstanını idarə edən iki əsas siyasi partiyadan biri olan Kürdüstan Vətənpərvərlər Birliyinin yüksək vəzifəli rəsmisi bildirib ki:

“Amerikanın iraqlı kürdlərdən istəyi iranlı kürd qruplarının İraqda hərəkətə keçməsinə yol açmaq və onlara mane olmamaq, eyni zamanda logistika dəstəyi göstərməkdir.”

Rəsmi bildirib ki, Tramp bazar günü PUK lideri Bafel Talabani ilə danışığında açıq şəkildə belə deyib:

“Kürdlər bu mübarizədə tərəf seçməlidirlər — ya Amerika və İsraillə, ya da İranla.”

Bu məlumatı, Trampın həmçinin telefonla danışdığı digər əsas iraq kürd partiyası olan Kürdüstan Demokrat Partiyasının yüksək vəzifəli rəsmisi də təsdiqləyib. Həmin partiyanın lideri Məsud Bərzanidir.

Lakin o qeyd edib ki, məsələ “İrana daxil olmaq üçün hansı tərəfin daha çox silahlı milisə sahib olması” deyil, “daxildən hansı tərəfin daha çox dəstək almasıdır.”

Tramp çərşənbə axşamı İranın ən qədim kürd müxalifət təşkilatlarından biri olan **İran Kürdüstan Demokrat Partiyası (PDKI)**nın lideri Mustafa Hicri ilə də danışıb. Təşkilat bu barədə şərh verməkdən imtina edib.

PDKI, ötən həftə İraq Kürdüstanında yaradıldığını elan edən altı iranlı kürd müxalifət partiyasının koalisiyasının bir hissəsidir.

Partiya çərşənbə günü yayımladığı bəyanatda bütün iranlı əsgərləri və hərbi personalı — xüsusilə Kürdüstanda olanları — hərbi bazaları tərk etməyə və “rejimin silahlı və repressiv qüvvələrinə” dəstək verməyi dayandırmağa çağırıb.

İraqlı kürdlər uzun müddətdir iranlı kürdlərə sığınacaq versələr də, bunun şərti onların Tehrana qarşı fəaliyyət planlaşdırmaması olub. Əgər ABŞ və İsrailin müharibə planları uğursuz olarsa, bu addım İranla qorunan həssas sülhü risk altına qoya bilər.

İraqdakı kürdlər İran kürdlərindən daha təşkilatlanmış və güclüdürlər və daxili siyasi problemlərə baxmayaraq öz bölgələrinə və iqtisadiyyatlarına nəzarət edirlər.

İran kürdləri də tarixən əsasən regional muxtariyyət tələb ediblər və adətən ayrılma və ya rejim dəyişikliyindən daha çox muxtariyyət məsələsinə fokuslanıblar.

Koalisiyaya daxil olan bəzi kürd partiyalarının nümayəndələri çərşənbə axşamı gecə yayılan və onların İraqdan İrana hücuma başladığını iddia edən xəbərləri təkzib ediblər.

İran dövlət mediası isə həmin xəbərlərdən sonra İraq Kürdüstanında “profilaktik zərbələr” endirildiyini bildirib.

İraq Kürdüstan Regional Hökumətinin sözçüsü Peşəva Havramani cümə axşamı bildirib:

“Kürdüstan Regional Hökuməti regionda müharibəni və gərginliyi genişləndirən heç bir kampaniyanın tərəfi deyil.”

Tramp açıq şəkildə iranlıları rejimə qarşı qalxmağa çağırsa da, eyni zamanda mövcud rejimin bəzi elementlərinin liderlik dəyişdirildikdən sonra hakimiyyətdə qala biləcəyini də qeyd edib.

Ağ Evin sözçüsü Karolin Leavitt bildirib ki, Tramp kürd liderləri ilə əsasən İraqın şimalındakı ABŞ bazaları ilə bağlı danışıb və onun kürd qruplarına silah verilməsi planını təsdiqlədiyi barədə məlumatlar doğru deyil.

CIA isə bu mövzuda şərh verməkdən imtina edib.

ABŞ rəsmilərindən biri qeyd edib ki, kürdlərin ABŞ ilə əməkdaşlığının hansı səviyyədə olacağı hələ bəlli deyil. Çünki Vaşinqton tarix boyu müxtəlif münaqişələrdə kürdlərdən istifadə edib, lakin sonradan onları tək qoyduğu halların sayı da az olmayıb.

İranda təxminən 10 milyon kürd yaşayır və onlar ölkənin qərbində yerləşən beş vilayətdə məskunlaşıblar. Eyni zamanda kürdlər İraq, Suriya və Türkiyədə də böyük azlıqlardan biridir.

Onlar tez-tez siyasi və bəzən silahlı mübarizə apararaq öz hüquqları və öz müqəddəratını təyin etmə haqqı uğrunda mübarizə aparıblar.

Lakin ekspertlər bildirirlər ki, İran kürd qrupları arasında ciddi parçalanma mövcuddur və bu, gələcəkdə vahid hökumət qurmaq imkanlarını sual altına qoyur.

Yeganə ciddi silahlı gücə sahib qrup PJAK — Kürdüstan Azad Həyat Partiyasıdır, hansı ki PKK ilə əlaqələri sayəsində silahlanıb.

Ekspert Viktoriya Teylor bildirib ki:

“İran kürd döyüşçülərinin sayı məhduddur və onların qeyri-kürd bölgələrində geniş dəstək alması çətin görünür. Bu isə etnik qarşıdurma riskini artırır.”

Digər ekspert Qaret Stansfild isə bildirib ki, ABŞ dəstəyi ilə bağlı belə iddialar İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun diqqətini birbaşa Kürdüstan bölgəsinə yönəldə bilər.

Eyni zamanda ABŞ-ın kürd qruplarını silahlandırması Türkiyə ilə münasibətlərə də təsir göstərə bilər, çünki PKK ilə Ankara arasında uzun illər davam edən münaqişə yalnız yaxın zamanda sülh prosesinə daxil olub.

Münaqişənin ilk günlərində isə İran daxilində kürd üsyanı üçün şərait yaratmaq baxımından ən fəal hərəkət edən tərəf İsrail olub. İsrail aviazərbələri İranın qərbində polis və İnqilab Keşikçiləri obyektlərini hədəf alıb.

Ekspertlər hesab edir ki, bu, İsrail tərəfindən həyata keçirilən strateji və planlı bir yanaşmadır.

Qaynaq: https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/03/05/trump-iran-kurds-iraq/